Wykupienie samochodu osobowego z leasingu operacyjnego – skutki prawnopodatkowe (1)

Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą (Firma) używała w działalności gospodarczej samochód osobowy na podstawie umowy leasingu operacyjnego. Po zakończeniu zaś umowy wykupiła samochód na własność za cenę 1% wartości samochodu. Przyjrzyjmy się skutkom prawnopodatkowym związanym z wykupieniem samochodu, dalszym użytkowaniem i ewentualnie późniejszą jego sprzedażą.


Sytuacja pierwsza – samochód po wykupieniu jest nadal wykorzystywany w działalności gospodarczej - rozważmy dwa możliwe przypadki - w jednym samochód nie zostanie wprowadzony do ewidencji środków trwałych, w drugim tak.

a) Samochód nie został wprowadzony do ewidencji środków trwałych i po 6 miesiącach wykorzystywania go w działalności gospodarczej firma sprzedaje go za określoną cenę.

Przychód ze sprzedaży ww samochodu nie stanowi w takim przypadku przychodu z działalności gospodarczej, a co za tym idzie - nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Zgodnie z przepisem art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 26.07.1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych ( t. j. Dz. U. z 2000r., nr 14 , poz,. 176 z późn. zm.) przychodem z działalności gospodarczej są przychody z odpłatnego zbycia wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą składników majątku będących m. in. :

a) środkami trwałymi,
b) składnikami majątku, o których mowa w art. 22d ust. 1, z wyłączeniem składników, których wartość początkowa, ustalona zgodnie z art. 22g, nie przekracza 1500 zł ,
c) wartościami niematerialnymi i prawnymi
- ujętych w ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.

W przedmiotowej sprawie samochód osobowy, który po wykupieniu go po zakończeniu umowy leasingu stał się własnością Firmy, kompletny i zdatny do użytku mógłby się stać środkiem trwałym, jeżeli taką decyzję podjęłaby Firma (osoba prowadząca działalność gospodarczą), jeśli zdecydowałaby się wykorzystywać go dłużej niż rok.

Skoro zdecydowała się używać go w działalności tylko 6 miesięcy nie ma podstaw, by ujmować go w ewidencji środków trwałych. Nie spełniał bowiem definicji środka trwałego określonej w art. 22a ust.1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zatem sprzedaż samochodu nie stanowi przychodu określonego w art. 14 ust. 2 pkt 1 lit. a ) updof.

Przychodu ze sprzedaży składnika majątku wykorzystywanego w działalności gospodarczej nie będzie również w sytuacji określonej w art. 14 ust. 2 pkt 1 lit. b) updof, bowiem decydującym warunkiem jest wartość początkowa składnika majątkowego. Jeżeli nie przekracza 1500zł, sprzedaż składnika majątku nie stanowi przychodu z działalności gospodarczej ( zależnie od wartości).

Sytuacja opisana w punkcie a) dotyczy samochodu wykorzystywanego dla celów działalności gospodarczej, lecz niewprowadzonego do ewidencji środków trwałych.

Wydatki na eksploatację

W przypadku samochodów osobowych ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadza limity w odniesieniu do możliwości zaliczenia wydatków na ich eksploatację do kosztów uzyskania przychodu. Wydatki na eksploatację samochodu mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów do wysokości kwoty wynikającej z pomnożenia liczby kilometrów faktycznego przebiegu pojazdu oraz stawki za jeden kilometr przebiegu, określonej w odrębnych przepisach wydanych przez właściwego ministra, przy czym należy zauważyć, że limit ten wspólny jest dla wszystkich wydatków związanych z używaniem samochodu. Oznacza to, że w celu ustalenia ww limitu wydatki na eksploatację samochodu, takie jak zakup paliwa, części zamiennych i innych akcesoriów samochodowych, wydatki na bieżące remonty (z wyjątkiem remontów powypadkowych w sytuacji określonej w art.23 ust.1 pkt 48 updof), koszty przeglądu, wymiany oleju, opłaty za parkowanie itp. Powinny zostać zsumowane. Do łącznej kwoty ww wydatków wlicza się także wydatki związane z ubezpieczeniem komunikacyjnym tych pojazdów, które w odniesieniu do samochodów o wartości przekraczającej 20 000 euro podlegają dodatkowemu limitowaniu zgodnie z art.23 ust.1 pkt 47 updof.

Należy podkreślić, że w celu ustalenia faktycznego przebiegu pojazdu na podatnika został nałożony obowiązek prowadzenia stosownej ewidencji. Co istotne, nawet prowadzenie w sposób prawidłowy ewidencji przebiegu pojazdu nie jest wystarczającym udokumentowaniem poniesionych wydatków, umożliwiającym zgodne z przepisami zaliczenie ich do kosztów uzyskania przychodu. Rzeczywiste poniesienie wydatków na używanie takiego samochodu wymaga udokumentowania, podobnie jak wszelkiego rodzaju innych wydatków ponoszonych w celu uzyskania przychodu lub zachowania, zabezpieczenia źródła przychodu – czyli na podstawie właściwego dowodu księgowego dokumentującego konkretny wydatek. Mimo ustanowienia przez ustawodawcę limitów, do wysokości których poniesione wydatki mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, zawsze należy badać celowość zaliczenia danego wydatku do kosztów uzyskania przychodów (w ramach limitów) pod kątem ich związku z przychodami osiąganymi z tej działalności. Jeśli kwota wydatków okaże się niższa niż kwota wynikająca z limitu, do kosztów uzyskania przychodu zaliczona zostanie pełna kwota wydatków do wysokości tej kwoty, a nie do wysokości przysługującego limitu. Jeśli zaś będzie ona większa od limitu, do kosztów uzyskania przychodów zostanie zaliczona kwota poniesionych wydatków jedynie do wysokości limitu, nadwyżka zaś nie będzie stanowić kosztów uzyskania przychodu. Uwaga! Nie ma możliwości rozliczenia tych wydatków w latach następnych.

b) Samochód został wprowadzony do ewidencji środków trwałych

Po zakończeniu umowy leasingu operacyjnego samochód został wykupiony za cenę stanowiącą wartość hipotetyczną, która jest niższa niż wartość rynkowa. Powstaje wątpliwość jak wycenić zakupiony środek trwały.

Zgodnie z art. 23c updof jeżeli po upływie podstawowego okresu umowy leasingu, o której mowa w art. 23b ust. 1, (gdzie kosztami uzyskania korzystającego są w całości ponoszone przez niego opłaty) finansujący przenosi na korzystającego własność środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, będących przedmiotem tej umowy, to przychodem ze sprzedaży środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych jest ich wartość wyrażona w cenie określonej w umowie sprzedaży; jeżeli jednak cena ta jest niższa od hipotetycznej wartości netto środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, przychód ten określa się w wysokości wartości rynkowej według zasad określonych w art. 19.
Tym samym, jeżeli cena wykupu środka trwałego nie będzie niższa od wartości hipotetycznej tego środka trwałego, to obydwu stronom umowy ( finansującemu i korzystającemu) nie można określić dodatkowego przychodu z tytułu częściowo odpłatnego zbycia (nabycia) rzeczy.

Przy ustalaniu wartości początkowej nabytego w ten sposób środka trwałego należy zastosować przepis art. 22g ust. 1 pkt 1 updof, zgodnie z którym, wartość początkową środków trwałych nabytych w drodze kupna, ustala się w wysokości ceny nabycia.

Używanie samochodu wprowadzonego do ewidencji środków trwałych w aspekcie kosztów uzyskania przychodu w podatku dochodowym od osób fizycznych

Wydatki na zakup samochodu zarówno osobowego, jak i ciężarowego dla celów działalności gospodarczej bezpośrednio nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Jeśli samochód spełnia warunki do uznania go za środek trwały, to zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych powinien być amortyzowany - wówczas odpisy stanowią koszty uzyskania przychodu – z ograniczeniem dotyczącym samochodów osobowych (wg art. 23 ust.1 pkt 4 updof – nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów z tytułu zużycia samochodu osobowego, dokonywanych według zasad określonych w art.22a-22o updof, w części ustalonej od wartości samochodu przewyższającej równowartość 20 000 euro przeliczonej na złote według kursu średniego euro ogłaszanego przez NBP z dnia przekazania samochodu do używania).

Warunkiem zaliczenia dokonywanych odpisów amortyzacyjnych do kosztów uzyskania przychodów jest wpisanie samochodu do ewidencji środków trwałych i prowadzenie jej zgodnie z wymogami zawartymi w art.22n updof. W razie braku ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych dokonywane odpisy amortyzacyjne nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Poza ubezpieczeniem komunikacyjnym (które w przypadku samochodów osobowych również podlega limitowaniu) wszelkie pozostałe wydatki związane z eksploatacją samochodu będącego środkiem trwałym w firmie stanowią koszt uzyskania przychodu w pełnej wysokości, niezależnie od tego czy dany samochód jest samochodem osobowym czy innym. Uwaga! Do kosztów uzyskania przychodów nie można zaliczyć straty w środkach trwałych w części pokrytej sumą odpisów amortyzacyjnych.

Beata Witkowska, doradca podatkowy