Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych

Temu zagadnieniu poświęcony jest w całości rozdział 7a dodany do działu III (Zobowiązania podatkowe) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja Podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, z późn. zm.). Dzięki tym regulacjom organ podatkowy na wniosek podatnika może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty. Taka możliwość istnieje także w przypadku zaległości podatkowych wraz z odsetkami.

Ulgi dla osób nieprowadzących działalności

Organ podatkowy, na wniosek podatnika nieprowadzącego działalności gospodarczej, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

    1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty,
    2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji podatkowej,
    3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

Należy tu dodać, że umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.

Ważny interes podatnika lub interes publiczny

Zgodnie z pismem Ministerstwa Finansów z dnia 17 lutego 1998 r. (sygn. NK4-0114-1/98) w zakresie rozpatrywania wniosków podatników należy dokonać szczegółowej analizy ich zasadności. W związku z tym należy dokonać zbadania stanu materialnego i rodzinnego wnioskodawcy (jeżeli są nimi osoby fizyczne) oraz sytuację ekonomiczno - finansową i wpływ, jaki będzie miała ulga podatkowa na poprawę stanu finansowego wnioskodawcy (w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą). Wydanie decyzji wymaga oceny materiału dowodowego, w tym również sprawozdań finansowych.

Kwestią "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" zajął się również Naczelny Sąd Administracyjny. I tak, w orzeczeniu z dnia 28 stycznia 2000 r. (sygn. akt. III SA 181/99) skład orzekający stwierdził, że "nie można się zgodzić, że art. 67 § 1 ordynacji podatkowej może mieć zastosowanie jedynie w wypadku zaistnienia klęski żywiołowej (zdarzenia losowego). Użyte w powołanym przepisie określenia "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" mają charakter niedookreślony, co wymaga każdorazowego dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, jakie kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego."

Ulgi dla firm

Podatnicy prowadzący działalność gospodarczą podlegają nieco bardziej szczegółowym regulacjom – wynika to z przepisów o pomocy publicznej, które obowiązują w krajach Unii Europejskiej.

Organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych, określonych powyżej w punktach 1 do 3:

    1) które nie stanowią pomocy publicznej,
    2) które stanowią pomoc de minimis - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis,
    3) które stanowią pomoc publiczną:

        a) udzielaną w celu naprawienia szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia; w tym przypadku ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych mogą być udzielane jako pomoc indywidualna albo w ramach programów pomocowych określonych w odrębnych przepisach,
        b) udzielaną w celu zapobieżenia lub likwidacji poważnych zakłóceń w gospodarce o charakterze ponadsektorowym,
        c) udzielaną w celu wsparcia krajowych przedsiębiorców działających w ramach przedsięwzięcia gospodarczego podejmowanego w interesie europejskim,
        d) udzielaną w celu promowania i wspierania kultury, dziedzictwa narodowego, nauki i oświaty,
        e) będącą rekompensatą za realizację usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym powierzonych na podstawie odrębnych przepisów,
        f) na szkolenia,
        g) na zatrudnienie,
        h) na rozwój małych i średnich przedsiębiorstw,
        i) na restrukturyzację,
        j) na ochronę środowiska,
        k) na prace badawczo-rozwojowe,
        l) regionalną,
        m) udzielaną na inne przeznaczenia określone przez Radę Ministrów w drodze rozporządzeń.

Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych, w przypadku wymienionym w lit. b-e, j oraz k, mogą być udzielane jako pomoc indywidualna zgodna z programami rządowymi lub samorządowymi albo udzielana w ramach programów pomocowych określonych w odrębnych przepisach, natomiast w przypadkach wymienionych w lit. f-i, l oraz m mogą być udzielane po spełnieniu szczegółowych warunków określonych na podstawie rozporządzeń.

Przepisy dotyczące:

- odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia zapłaty podatku na raty,
- odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek określonych w decyzji podatkowej

stosuje się odpowiednio do należności przypadających od płatników lub inkasentów.

Szczegółowe warunki udzielana ulg w spłacie zobowiązań podatkowych ma określić Rada Ministrów. Do chwili obecnej ukazało się rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc regionalną na wspieranie nowych inwestycji lub tworzenie nowych miejsc pracy związanych z nową inwestycją (Dz. U. z 2006 r. Nr 108, poz. 738). Rozporządzenie to określa szczegółowe warunki udzielania ulg w spłacie zobowiązań podatkowych stanowiących pomoc regionalną na wspieranie nowych inwestycji lub tworzenie nowych miejsc pracy związanych z nową inwestycją, w formie:

    - odroczenia terminu płatności podatku lub rozłożenia zapłaty podatku na raty,
    - odroczenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę oraz
    - umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej

wraz ze wskazaniem przypadków, w których ulgi są udzielane jako pomoc indywidualna.

Ulga z urzędu

Organ podatkowy może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych dotyczących umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowych (odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej), także z urzędu, w przypadkach, w których:

    1) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne,
    2) kwota zaległości podatkowej nie przekracza pięciokrotnej wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
    3) kwota zaległości podatkowej nie została zaspokojona w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym,
    4) podatnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5 000 zł i jednocześnie brak jest spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego oraz nie ma możliwości orzeczenia odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.

Przepisy pkt 3 i 4 stosuje się odpowiednio do umarzania zaległości płatnika lub inkasenta.

Właściwość organów podatkowych

Właściwość rzeczową poszczególnych organów podatkowych w sprawach stosowania ulg Minister Finansów określił w rozporządzeniu z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie właściwości organów podatkowych (Dz. U. Nr 165, poz. 1371, z późn. zm.). Zgodnie z nim organy podatkowe, które na podstawie odrębnych przepisów są właściwe do ustalania lub określania zobowiązań z tytułu podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych są również właściwe w sprawach:

    1) zwalniania płatników z obowiązku pobrania podatku lub zaliczek na podatek - bez ograniczenia kwoty,
    2) ograniczania poboru zaliczek na podatek - bez ograniczenia kwoty,
    3) odraczania terminu płatności oraz rozkładania na raty zapłaty podatku - bez ograniczenia kwoty oraz okresu spłaty,
    4) odraczania oraz rozkładania na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetek określonych w decyzji podatkowej - bez ograniczenia kwoty oraz okresu spłaty,
    5) umarzania w całości lub w części zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę lub opłaty prolongacyjnej - bez ograniczenia kwoty.

Organy podatkowe właściwe do orzekania o odpowiedzialności podatkowej płatnika lub inkasenta są także właściwe, w zakresie należności przypadających od płatników lub inkasentów, do:

    1) odraczania terminu płatności oraz rozkładania na raty zapłaty podatku - bez ograniczenia kwoty oraz okresu spłaty,
    2) odraczania oraz rozkładania na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę - bez ograniczenia kwoty oraz okresu spłaty,
    3) umarzania z urzędu zaległości podatkowych lub opłaty prolongacyjnej bez ograniczenia kwoty w przypadkach, gdy:

        a) kwota zaległości podatkowej nie została zaspokojona w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym,
        b) podatnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5 000 zł, i jednocześnie brak jest spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego oraz nie ma możliwości orzeczenia odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.

(A.B.)