Odszkodowanie na podstawie ugody sądowej, tak jak orzeczone przez sąd, zwolnione z podatku!
Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnął ostatecznie kwestię opodatkowania odszkodowań przyznanych w drodze ugody zawartej przed sądem. W orzeczeniu wydanym 29 listopada 2006 r. przepisy wyłączające zwolnienie z podatku dochodowego takich odszkodowań TK uznał za niekonstytucyjne (sygn. akt: SK 51/06). O szczegółach czytaj w tekście.


Opodatkowanie odszkodowań przyznanych na podstawie ugody sądowej budziło od dawna kontrowersje. Organy podatkowe niezmiennie stały na stanowisku, że takie odszkodowania jako przychód podlegają opodatkowaniu.


W dniu 29 listopada 2006 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł w sprawie dotyczącej podatku dochodowego od odszkodowania wypłaconego na podstawie ugody (sygn. akt: SK 51/06).
W wydanym wyroku TK stwierdził, że art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie, w jakim wyłącza zwolnienie podatkowe w stosunku do odszkodowań uzyskanych na podstawie ugody sądowej jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.


Sprawa dotyczyła podatku od odszkodowania wypłaconego na podstawie ugody zawartej przez sądem. Zakwestionowany przepis obowiązujący w 2003 r. wyłączał zwolnienie z podatku dochodowego w przypadku gdy odszkodowanie ustalono w umowie lub ugodzie.


Skarżący otrzymał od byłego pracodawcy odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy. Świadczenie zostało mu wypłacone na podstawie ugody, jaką zawarł z pracodawcą przed sądem okręgowym. Wypłacając je pracodawca potrącił zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. Według skarżącego zaliczka na podatek została pobrana nienależnie zatem wystąpił on z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty.
Naczelnik Urzędu Skarbowego stwierdził nadpłatę po stronie skarżącego w wysokości 350 zł oraz odmówił stwierdzenia nadpłaty w tym podatku w wysokości 6.650 zł.


Decyzję tę utrzymał Dyrektor Izby Skarbowej, stojąc na stanowisku, że odszkodowania wypłacane na podstawie ugód sądowych, nie korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego od osób fizycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny, do którego pracownik zaskarżył decyzję organów podatkowych, uwzględnił zarzuty i uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej.


Jednak Dyrektor Izby Skarbowej wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok oraz oddalił zażalenie skarżącego. W uzasadnieniu NSA podał, że w sytuacji, gdy pracownik otrzyma odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy w wysokości określonej w ugodzie zawartej z pracodawcą w toku postępowania sądowego, to otrzymana kwota stanowi przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i podlega opodatkowaniu na ogólnych zasadach.


Skarżący nadal stał jednak na stanowisku, iż przyjęte przez ustawodawcę zróżnicowanie sytuacji prawnej obywatela na gruncie prawa podatkowego w zależności od tego, czy źródłem jego dochodu, w tym przypadku odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, jest orzeczenie sądowe czy ugoda sądowa jest niezgodne z Konstytucją RP.


Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego w tej sytuacji niespójność rozwiązań prawnych prowadzi do nadużycia zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Z jednej strony jest on zachęcany do zakończenia postępowania sądowego w drodze ugody, bez potrzeby wydawania orzeczenia przez sąd. Z drugiej zaś - kwestionowany przepis prawa podatkowego nakłada na osobę, która zaakceptowała ugodowe załatwienie sprawy, swego rodzaju sankcję finansową w postaci obowiązku zapłacenia podatku od uzyskanego odszkodowania.


Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, gdyby sądy, nakłaniając do ugody, informowały poszkodowanych o konsekwencjach podatkowych ugodowego zakończenia sprawy, liczba ugód znacząco by spadła.


Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw