Obligacje - dobre rozwiązanie dla ostrożnych

Obligacje skarbowe to najbezpieczniejsze instrumenty inwestycyjne dostępne na krajowym rynku kapitałowym. Jeżeli więc nie należymy do ryzykantów, a dysponujemy nadwyżką gotówki, warto rozważyć ulokowanie jej właśnie w obligacjach.

Zdaniem Anny Suszyńskiej, zastępcy dyrektora departamentu należności i zobowiązań finansowych państwa w Ministerstwie Finansów, obligacje skarbowe pozostają bardzo atrakcyjną inwestycją w porównaniu chociażby z ich bankową konkurencją, czyli lokatami. Ich spłatę gwarantuje bowiem całym swoim majątkiem Skarb Państwa.

W terminie wykupu obligacji otrzymujemy więc zarówno zwrot zainwestowanego kapitału, jak również należne odsetki. Są one zawsze nieco wyższe niż w przypadku standardowych lokat bankowych. Ustalając bowiem oprocentowanie nowych emisji obligacji skarbowych Minister Finansów bierze pod uwagę m. in. również wysokość inflacji i rynkowych stóp procentowych.

Zanim podejmiemy decyzję, czy w ogóle interesuje nas kupno obligacji, wypada zapoznać się z podstawowymi informacjami o tym instrumencie finansowym.

Co to jest obligacja?

Obligacja, podobnie jak akcja, jest papierem wartościowym.

W przeciwieństwie jednak do akcji, która daje prawo do udziału w majątku firmy, obligacja jest papierem dłużnym, a więc narzędziem kredytu dla jej emitenta.
Najważniejsze akty prawne regulujące w Polsce emisję i obrót obligacjami

- ustawa z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach (wraz z późniejszymi zmianami),

- ustawa Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi z dnia 21 sierpnia 1997 r. (wraz z późniejszymi zmianami i nowelizacją),

- zarządzenia Ministra Finansów o emisji obligacji skarbowych.

W ustawie o obligacjach znajdujemy wyjaśnienie, że obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w której emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji (obligatariusza) i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.

Świadczenie to może mieć charakter pieniężny lub niepieniężny, przy czym w przypadku obligacji skarbowych zawsze przyjmuje postać pieniężną.

Emisja obligacji jest więc jedną z form pozyskiwania środków finansowych na planowane zamierzenia inwestycyjne. Emituje je zarówno Skarb Państwa, jak i przedsiębiorstwa czy samorządy.

W przypadku więc, gdy kupujemy obligacje skarbowe, jednocześnie lokujemy własne oszczędności i udzielamy pożyczki Skarbowi Państwa.

Zgodnie z prawem, nabywcy obligacji - w zamian za udzieloną emitentowi obligacji pożyczkę – przysługuje prawo do:

    * - w przypadku świadczenia pieniężnego - zwrotu, w ściśle określonym terminie, pożyczonej kwoty wraz z należnymi odsetkami,
    * - w przypadku świadczenia niepieniężnego - przyznania mu pewnych praw np. do udziału w przyszłych zyskach emitenta, zamiany obligacji na akcje spółki będącej emitentem tych obligacji, czy też prawa pierwszeństwa do objęcia emitowanych w przyszłości akcji spółki.

Zgodnie z ustawą o obligacjach, każda obligacja powinna zawierać podstawowe informacje, do których należą:

    * - podstawa prawnej emisji (uchwała właściwych władz o emisji obligacji),
    * - nazwa (firma) emitenta,
    * - nazwa obligacji i cel jej wyemitowania,
    * - wartość nominalna,
    * - data, od której nalicza się oprocentowanie oraz jego wysokości,
    * - zakres i forma zabezpieczenia albo informacja o jego braku,
    * - data i miejsce wystawienia obligacji.

Od momentu emisji obligacji do czasu jej wykupu obligacja może wielokrotnie zmieniać właściciela. Wierzycielem emitenta nie jest bowiem ten, kto pożyczył mu pieniądze jako pierwszy, ale każdy kolejny jej posiadacz (obligatariusz).

Rodzaje obligacji

Podziału obligacji możemy dokonać w oparciu o różne kryteria, najważniejsze z nich to: emitent obligacji, oprocentowanie oraz termin wykupu.

Ze względu na emitenta wyróżniamy następujące rodzaje obligacji:
skarbowe     emitowane i gwarantowane przez Skarb Państwa, przeważnie są długoterminowe (15-30 letnie), ale np. w Polsce emitowane są na okresy krótsze: roczne, dwuletnie, trzyletnie, dziesięcioletnie
korporacyjne (przedsiębiorstw)     emitowane przez firmy, nie mają gwarancji Skarbu Państwa
komunalne, gminne, municypalne     emitowane przez związki samorządowe - miasta, gminy, powiaty

Ze względu na oprocentowanie wyróżniamy obligacje:
stałym oprocentowaniu     ich oprocentowanie nie zmienia się przez cały czas, aż do terminu wykupu; przynoszą stały dochód
zmiennym oprocentowaniu     ich oprocentowanie zależy od ustalonego wskaźnika (inflacji, stopy rentowności bonów skarbowych) w okresie poprzedzającym wypłatę odsetek; oprocentowanie zmienia się w okresach odpowiadających płatnościom odsetek
indeksowane     gwarantują one posiadaczowi realną siłę nabywczą wypłaconych odsetek oraz kwoty wydatkowanej na zakup obligacji; wysokość odsetek oraz kwoty wykupu może być więc uzależniona np. od cen złota, wskaźnika wzrostu cen itp.
zerokuponowe     są to obligacje, od których nie są płacone odsetki, są one emitowane po cenie niższej niż nominalna, a wykupywane po cenie nominalnej

Ze względu na termin wykupu wyróżniamy obligacje:

· krótkoterminowe – okres ich wykupu jest krótszy niż 5 lat

· średnioterminowe – są to obligacje o okresie wykupu od 5 do 10 lat

· długoterminowe – ich wykup obligacji następuje w okresie powyżej 10 lat

Istnieją również inne rodzaje obligacji:

· zamienne - z prawem do zamiany obligacji na inny instrument finansowy, np. zamiana obligacji spółki na jej akcje

· opcyjne (z prawem poboru) - dają prawo (opcję) do zakupu w określonym terminie akcji spółki, która emituje te obligacje

· z opcją wykupu na żądanie emitenta (call) - emitent ma wówczas prawo zażądać wykupu przed ustalonym terminem

· z opcją sprzedaży na żądanie właściciela (put) - właściciel ma prawo zażądać wykupu przed ustalonym terminem

· imienne - wskazują imiennie ich właściciela

· na okaziciela – ich właścicielem jest osoba, która je aktualnie posiada

· euroobligacje - gwarantowane przez międzynarodowe konsorcjum banków i sprzedawane w innym kraju niż ten, w którego walucie emisja jest przeprowadzana

· zagraniczne - gwarantowane przez konsorcjum złożone z banków danego kraju, sprzedawane w tym kraju i w jego walucie, ale przez podmiot zagraniczny



Obligacje skarbowe

W Polsce obligacje Skarbu Państwa emitowane są od czerwca 1992 roku. Są to papiery wartościowe na okaziciela.

Są one sprzedawane na przetargach prowadzonych przez Narodowy Bank Polski (obligacje hurtowe) lub w sieci sprzedaży detalicznej (obligacje detaliczne). Bezpośrednio na przetargu obligacje mogą nabywać tylko tzw. uczestnicy przetargu (np. banki), pozostałe osoby korzystają z ich pośrednictwa.

Obligacje skarbowe oferowane w sieci sprzedaży detalicznej można podzielić na dwie grupy:

    * obligacje oszczędnościowe
    * obligacje rynkowe

Obligacje oszczędnościowe oferowane są wyłącznie osobom fizycznym, rezydentom i nierezydentom.

Mogą być one przedmiotem obrotu na rynku wtórnym nieregulowanym na podstawie umowy sprzedaży lub darowizny. Nie są natomiast notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. Obligacje oszczędnościowe emitowane są co miesiąc i sprzedawane zawsze po cenie równej wartości nominalnej, tj. 100zł.

Do obligacji oszczędnościowych należą obligacje dwuletnie, czteroletnie oraz dziesięcioletnie.

Obligacje rynkowe są dostępne zarówno dla rezydentów jak i nierezydentów, będących osobami fizycznymi oraz dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, z wyłączeniem podmiotów finansowych, spółek akcyjnych i spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

Najważniejszą cechą tych obligacji jest możliwość obracania nimi na Giełdzie Papierów Wartościowych - za pośrednictwem biur maklerskich dla posiadaczy rachunków papierów wartościowych lub też możliwość ich sprzedaży bezpośrednio z rachunku rejestrowego dla tych osób, które nie posiadają rachunku inwestycyjnego.

Od maja 2005 r. obligacje rynkowe są notowane także na rynku regulowanym prowadzonym przez MTS CeTO S.A. (dotyczy to obligacji wyemitowanych od maja 2005 r., a więc TZ0508 i wszystkich kolejnych emisji trzylatek oraz emisji pięciolatek od SP0610 do SP1210). Ponadto mogą być one przedmiotem obrotu na rynku wtórnym nieregulowanym na podstawie umów sprzedaży lub darowizny.

Obligacje rynkowe są sprzedawane w trzymiesięcznych emisjach - zawsze po dziennej cenie sprzedaży odpowiadającej cenie emisyjnej powiększonej o wartość odsetek przypadających na dany dzień sprzedaży.

Do obligacji rynkowych zalicza się obligacje trzyletnie i pięcioletnie, z tym, że sprzedaż obligacji pięcioletnich była prowadzona jedynie do dnia 28 lutego 2006 r.(jako ostatnie wyemitowane zostały obligacje serii SP1210.)

Oprocentowanie i cena obligacji

Oprocentowanie obligacji to inaczej dochód od kapitału pożyczkowego, uzyskiwany w postaci pieniężnej przez właściciela tego kapitału z tytułu pożyczenia go innym użytkownikom.

Wysokość tego dochodu uzależniona jest od wartości pożyczki oraz od poziomu stopy procentowej.

Oprocentowanie może być wypłacane właścicielowi obligacji jednorazowo w momencie ich wykupu lub – w przypadku obligacji wieloletnich lub bezterminowych - np. co kwartał lub co pół roku.

W przypadku obligacji mamy do czynienia z czterema różnymi znaczeniami określenia „cena” - jest to: cena emisyjna, rynkowa, rozliczeniowa oraz wartość nominalna.

Wartość nominalna to wartość, od której naliczane są odsetki. Po tej cenie, powiększonej o narosłe odsetki, emitent wykupuje obligacje po upływie terminu zapadalności.

Cena emisyjna, to cena, po jakiej kupujemy obligacje od emitenta.

Może ona być niższa lub wyższa od ceny nominalnej. Jeżeli wartość nominalna obligacji wynosi 100 zł, a my kupujemy ją po cenie wyższej niż 100 zł, to jest to obligacja z tzw. premią, gdy natomiast kupujemy ją za cenę poniżej 100 zł, to jest to wówczas obligacja z tzw. dyskontem.

Cena rynkowa natomiast (inaczej kurs giełdowy) ustalana jest na codziennych sesjach giełdowych i zależy od popytu i podaży. Określana jest ona w procentach wartości nominalnej. Nie jest to jednak ta cena, jaką faktycznie płaci kupujący i otrzymuje sprzedający obligacje, gdyż nie uwzględnia ona narosłych odsetek przypadających w danym dniu.

Odsetki te uwzględnia natomiast cena rozliczeniowa. Aby ją obliczyć, należy dodać do ceny rynkowej należne w tym dniu odsetki. Wysokość odsetek publikowana jest z wyprzedzeniem np. w Cedule Giełdy Warszawskiej.

Gdzie kupić?

Obligacje, podobnie jak akcje, można nabywać zarówno na rynku pierwotnym (bezpośredni zakup od emitentów), jak i wtórnym (giełda lub obrót pozagiełdowy).

Sprzedaż i obsługa detalicznych obligacji skarbowych prowadzona jest obecnie w 1010 Punktach Sprzedaży Obligacji - w 975 placówkach PKO BP i 35 Punktach Obsługi Klienta Bankowego Domu Maklerskiego PKO BP (lista punktów prowadzących sprzedaż detaliczną obligacji publikowana jest w prospekcie informacyjnym oraz na stronie www.oblikacjeskarbowe.pl.).
Obligacje można kupować także przez Internet lub za pośrednictwem serwisu telefonicznego.

Obecnie – od 1 kwietnia 2006 roku prowadzona jest sprzedaż nowych emisji:

    * - dwuletnich oszczędnościowych obligacji skarbowych o oprocentowaniu stałym (DOS0408) 3,70%
    * - czteroletnich indeksowanych oszczędnościowych obligacji skarbowych (COI0410), których oprocentowanie w pierwszym okresie odsetkowym wynosi 4,25% w skali roku
    * - emerytalnych dziesięcioletnich oszczędnościowych obligacji skarbowych (EDO0416), z oprocentowaniem zmiennym, opartym na wskaźniku inflacji. W pierwszym rocznym okresie odsetkowym wynosi ono 4,75% w stosunku rocznym.

Jeżeli chodzi natomiast o rynek wtórny obligacji, to wszystkie obligacje skarbowe notowane są na Giełdzie Papierów Wartościowych w systemie notowań ciągłych, na podstawie przyjmowanych na bieżąco zleceń. Jednostką transakcyjną jest jedna obligacja.

Transakcje kupna-sprzedaży obligacji można zawierać także na podstawie umów cywilno-prawnych. W tym celu należy przyjść wraz z kupującym do POK domu maklerskiego i przedstawić umowę sprzedaży wraz z potwierdzeniem zakupu. Dokumenty te są niezbędne dla dokonania zmian w rejestrze nabywców obligacji oraz wydania kupującemu nowego potwierdzenia zakupu. Jeżeli umowa sprzedaży jest potwierdzona przez notariusza, wówczas do POK może przyjść tylko kupujący.

Czy to się opłaca?

W przypadku każdej inwestycji, zanim odpowiemy na pytanie, czy nam się to opłaca, musimy najpierw zdefiniować sobie swój cel inwestycyjny. Wypada więc zastanowić się, co jest dla nas ważniejsze: mniejszy, ale za to pewny i z góry przewidywalny zysk przy dużym bezpieczeństwie, czy może maksymalizacja zysku za cenę bezpieczeństwa inwestycji (aż do zagrożenia, że stracimy część kapitału).

Z pewnością dla osoby, która agresywnie gra na giełdzie, aktywnie inwestuje w waluty lub nieruchomości, kupowanie obligacji – z punktu widzenia wysokości stopy zwrotu - może być mało interesujące. Może to być ewentualnie jeden z elementów dywersyfikacji portfela inwestycyjnego.

Natomiast dla kogoś, kto do tej pory nie oszczędzał wcale lub korzystał jedynie z lokat oszczędnościowych w swoim banku, kupno obligacji skarbowych może okazać się ciekawym rozwiązaniem, gdyż zysk z inwestycji jest większy niż na lokacie, a zainwestowane pieniądze można odzyskać w każdej chwili, przedstawiając obligacje do przedterminowego wykupu.

Osoby, które chcą mieć pewność stałego i z góry określonego zysku powinny więc zdecydować się na zakup obligacji dwuletnich o stałym oprocentowaniu.

Natomiast ci, którzy chcą ulokować oszczędności w taką inwestycję, która zapewnia regularny (co pół roku lub co rok) dopływ gotówki z odsetek oraz zawsze podąża za zmieniającymi się trendami na rynku finansowym powinni wybrać obligacje trzyletnie o zmiennym oprocentowaniu lub czteroletnie obligacje indeksowane.

Tymczasem obligacje dziesięcioletnie o zmiennym oprocentowaniu, opartym na wskaźniku inflacji z jednoczesną kapitalizacją odsetek po każdym rocznym okresie odsetkowym to dobre rozwiązanie dla osób, które chcą w ten sposób oszczędzać na swoją przyszłą, dodatkową emeryturę.